NASA'nın TESS Uzay Teleskobu Einstein'ın Teorisiyle 'Gizli' Gezegeni Buldu
NASA'nın ötegezegen avcısı TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite) uzay aracı, güneş sisteminin ötesindeki dünyaları tespit etmek için alışılmışın dışında bir yöntem kullanarak yeni bir keşfe imza attı. Albert Einstein'ın 1915 yılında ortaya koyduğu genel görelilik teorisine dayanan gravitasyonel mikromerceleme tekniği sayesinde, veriler arasında gizlenen Gaia23bra b adlı ötegezegen doğrulandı.
Yöntem Değişti: Transit'ten Mikromercelemeye
TESS normal şartlarda, bir gezegenin yıldızının önünden geçerken ışık miktarında yarattığı küçük düşüşü (transit yöntemi) takip eder. Ancak bu yöntem, genellikle yıldızına çok yakın olan dev gaz gezegenlerini tespit etmekte etkilidir. Gaia23bra b ise Jüpiter'in kütlesinin 1,6 katı büyüklüğünde olup, yıldızından Jüpiter'in Güneş'e olan uzaklığına benzer bir mesafede dönmektedir.
Ayrıca transit yöntemi genellikle 150 ışık yılıyla sınırlı bir arama yarıçapına sahipken, Gaia23bra b, Güneş'in %80'i boyutundaki turuncu bir cüce yıldızın etrafında, bizden yaklaşık 40 bin ışık yılı uzaklıkta yer alıyor. Bu uç mesafe ve yörünge yapısı, TESS'in klasik yöntemlerini yetersiz kıldığı için bilim insanları Einstein'ın kütleçekimsel bükülme teorisine başvurdu.
Işığın Bükülmesiyle Gelen Keşif
Genel görelilik kuramına göre, kütle uzay-zaman dokusunu büker. Işık normalde düz bir çizgide ilerlese de, karşısına büyük bir kütle çıktığında bu bükülmüş yolu takip ederek yön değiştirir. Mikromerceleme olayında, bir gezegen Dünya ile arka plandaki bir yıldız arasından geçtiğinde, kütleçekimi nedeniyle arka plandaki yıldızın ışığını büker ve geçici bir parlama yaratır.
Bilinen yaklaşık 6 bin ötegezegenin yalnızca %5'i bu yöntemle keşfedilmiştir. Gaia23bra b'nin varlığına dair ilk ipuçları 2023 yılında Gaia uzay teleskobu tarafından yakalanmış, TESS ise bu yeni yaklaşımla keşfi onaylamıştır.
Gelecek Vizyonu: Nancy Grace Roman Teleskobu
TESS'in bu başarısı, NASA'nın bir sonraki büyük projesi olan Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu için bir önizleme niteliği taşıyor. Roman Teleskobu, Samanyolu Galaksisi'nin merkezindeki yoğun yıldız bölgelerini tarayarak yaklaşık 1.000 mikromerceleme gezegeni ve 100 bin transit gezegeni keşfetmeyi hedefliyor.
Araştırma ekibi, mikromerceleme yönteminin, transit yönteminin kaçırdığı daha küçük gezegenleri ve yıldızlarının yaşanabilir bölgesinde yer alan dünyaları bulma potansiyeline sahip olduğunu belirtiyor. Söz konusu çalışma, 1 Temmuz'da The Astrophysical Journal Letters'da yayımlandı.